środa, 24 czerwca

Willa Walerego Sławka

Walery Sławek zmarł 3 kwietnia 1939 roku w Warszawie. Popełnił samobójstwo w swoim mieszkaniu przy ul. Śniadeckich, dzień po ogłoszeniu składu nowego rządu, w którym – wbrew wcześniejszym oczekiwaniom – nie otrzymał żadnej funkcji.
Na pogrzebie Walerego Sławka uczestniczyła delegacja z rejonu Radziemic. Po pogrzebie uczestniczy zrobili pamiątkowe zdjęcie. Na rewersie widnieje zapis: „Zdjęcie to zrobiono po pogrzebie śp. pułkownika Walerego Sławka, Warszawa, 5 kwietnia 1939 r.”. Rozpoznano:  Drugi od lewej siedzi Szczepan Duniec.  Zdjęcie pochodzi ze zbiorów Autora.
Pogrzeb odbył się 5 kwietnia 1939 r. w kościele garnizonowym, a kondukt przeszedł przez Warszawę aż na ten cmentarz. W 1964 roku jego szczątki – dotychczas leżące przy alei zasłużonych — zostały przeniesione do kwatery żołnierzy Wojska Polskiego (poległych m.in. w wojnie polsko-bolszewickiej). W 2018–2019 r. na jego mogile postawiono nowy pomnik nagrobny, ufundowany m.in. przez Instytut Pamięci Narodowe. Fot.: zbiory Autora
Willa Walerego Sławka znajduje się w Janowiczkach, gmina Racławice. Położona jest w środkowej części wsi, po północnej stronie drogi prowadzącej z Racławic przez Janowiczki do Wrocimowic i Dziemierzyc. Usytuowana jest niedaleko pomnika Bartosza Głowackiego. Obiekt wpisany do rejestru zabytków nieruchomych województwa małopolskiego. Willa  Sławka wybudowana została w latach 1934–1935, przez przyjaciół Walerego Sławka wywodzących się z dawnej Organizacji Bojowej PPS, skupionych od 1928 roku w Bezpartyjnym Bloku Współpracy z Rządem ojca Niepodległości Polski Józefa Piłsudskiego. W 1958 roku obiekt przejął Skarb Państwa, a w 1992 przeszedł na własność gminy Racławice. Rząd sanacyjny postanowił uczynić honorowym obywatelem Racławic ówczesnego premiera Walerego Sławka, a w darze ufundowano mu zagrodę z piękną willą i ogrodem. Teren pod budowę willi wydzielony został z majątku ziemskiego  Janowiczki przez ówczesnego właściciela Włodzimierza Lucjana Łąckiego. Za zebrane pieniądze przez senatorów, pracowników ministerstwa i ministrów w roku 1933 zakupiono 12 morgów najlepszej ziemi. W ciągu dwóch lat przyjaciele Walerego Sławka wywodzący się z dawnej Organizacji Bojowej PPS, skupieni od 1928 r. w Bezpartyjnym Bloku Współpracy z Rządem Józefa Piłsudskiego, wznieśli willę wraz z zabudowaniami gospodarczymi. Budowę rozpoczęto w 1934 roku, a nadzorował ją inż. Jurkiewicz. Bezpośrednim wykonawcą robót był murarz Gałuszka. Wnętrze pomieszczeń zostało wyposażone w nowoczesne meble, wykonane na zamówienie w Kalwarii. Zagroda została przekazana 5 lipca 1935 r. w obecności władz rządowych, wszystkich ministrów, marszałka sejmu, a w szczególności działaczy Bezpartyjnego Bloku Współpracy z Rządem.
Jak wspominałem powyżej  w 1958 r. przejęta została na rzecz Skarbu Państwa. W 1992 roku przeszła na własność gminy Racławice. Mieściło się w niej m.in. Towarzystwo Ziemi Racławickiej. W 2017 r. willa stała pusta i niszczała.  W 2017 roku podjęto próbę wyłonienia wykonawcy modernizacji willi – ale ta pierwsza procedura zakończyła się fiaskiem. W 2021 r. rozpoczął się remont, który trwał w dwóch etapach. W I etapie wykonano modernizację energetyczną: ocieplono budynek, fundamenty, dach i strop; wymieniono okna i drzwi zewnętrzne, położono nowe pokrycie dachowe; zainstalowano centralne ogrzewanie oraz nową instalację elektryczną. Drugi etap obejmował remont elewacji, schodów zewnętrznych i balkonów, renowację wnętrza (podłogi, ściany, sufity, stolarka, łazienki), a także modernizację dojścia i dojazdu do budynku. Dziś jest w pełni wyremontowana i otwarta dla zwiedzających. Willa jest nieduża, parterowa, z użytkowym poddaszem, ale Walery Sławek miał przecież skromne potrzeby. Plotka głosiła, że kiedy kończył swoje urzędowanie, zabrał ze sobą dwie walizki – w jednej miał rzeczy osobiste, a w drugiej publikacje Marszałka Piłsudskiego.

Uroczystość ofiarowania premierowi Waleremu Sławkowi dworku w Janowiczkach, gm. Racławice odbyła się  5 lipca 1935 roku.

Jego kariera partyjna rozpoczęła się w maju 1902 r. kiedy poznał Piłsudskiego i Prystora. Piłsudski nie był zwolennikiem terroru. Poszedł jednak na kompromisy, kiedy sami bojowcy rwali się do walki.  Zgodził się m.in. na napad na pociąg pocztowy pod Milanówkiem 8 czerwca 1906 r.

W czasie przygotowań Sławkowi podczas montowania zapalnika bomba wybuchła w ręku. Sławek wspomina: Miałem wrażenie jakiegoś straszliwego łomotu. Jak gdyby parowóz wjeżdżał na głowę. Oślepłem. Straszny ból szczęk i całej czaszki. Odruchowo chciałem przetrzeć oczy. Poczułem, że prawą rękę mam bezwładną, a może jej nie ma wcale. Gdy lewą ręką przetarłem powieki, poczułem, że z palców sterczą kostki. Przyszła myśl jasna i wyrazista, że jestem ślepy i bez rąk. I jadowity sarkazm, że trzeba będzie iść pod kościół na żebry. Zwróciłem się do kolegów, żeby mnie dobili, powtarzałem to kilka razy.

Stracił oko, częściowo słuch, miał poranione ręce i klatkę piersiową. Dowódca akcji Tytus Bobrowski kazał bojowcom wycofać się, pozostawiając rannego na łasce miejscowych letników, za co sąd partyjny udzielił mu nagany. Sławek wpadł w ręce żandarmów, przeszedł osiem operacji, z czego trzy, z powodu osłabienia organizmu, bez znieczulenia. Ale przeżył. A w grudniu 1906 r. wybronił się przed sądem, tłumacząc, że podczas spaceru znalazł paczkę, którą podniósł, i wtedy nastąpił wybuch. Załamany po śmierci Marszałka, rozżalony porażką, odsuwany na boczny tor i szykanowany przez konkurentów politycznych z obozu rządzącego, wycofał się z życia politycznego, do którego powrócił na krótko wybrany na marszałka Sejmu w czerwcu 1938 r., ale w listopadowych wyborach ostro zwalczany przez przeciwników, nie zdołał uzyskać mandatu poselskiego. Od 1936 r. był tylko prezesem Instytutu Józefa Piłsudskiego, opracował swoje wspomnienia, wygłaszał wykłady.

Walery Jan Sławek urodził się 2 listopada 1879 r. w Strutyniu, na terenie ówczesnego Imperium Rosyjskiego (dzisiejsza Ukraina). Rodzice: Ojciec: Jan Sławek – polski chłop, robotnik kolejowy. Matka: Marianna z Rucińskich – pochodziła również z polskiej rodziny chłopskiej. W literaturze nie ma żadnej wzmianki, aby którykolwiek z nich miał pochodzenie żydowskie. Wszystkie znane mi dokumenty i biografie podają ich jako katolickich Polaków stanu chłopskiego.

O 20.45, w godzinie śmierci Piłsudskiego, sięgnął po swojego starego browninga i strzelił sobie w usta. Kilkanaście minut później znalazła go nieprzytomnego służąca. W pobliskim Szpitalu Ujazdowskim (płk Sławek mieszkał w tzw. domu generalskim przy warszawskiej al. Szucha 16) lekarze stwierdzili, że kula wystrzelona z wiekowego pistoletu utkwiła w podniebieniu, ale go nie przebiła. Po transfuzji krwi i dwugodzinnej operacji wydawało się, że jest lepiej, ale o 6.45 Sławek, opatrzony wcześniej świętymi sakramentami, zmarł.

Dlaczego się zastrzelił? Teorii jest wiele, jedna z bardziej przekonujących mówi, że z powodu polityki zagranicznej polegającej na pójściu na konfrontację z Niemcami, co miał uważać za szaleństwo

Zbigniew Paletko