Michał Pałetko urodził się jako trzecie dziecko Tomasza i matki Wiktorii z d. Kozik. Rodzeństwo Michała to: siostra Wiktoria i brat Zygmunt.
Krakowa, 19. 06. 1991r. Fot.: Zbiory Autora
Jego ojciec Tomasz i matka Wiktoria ciężko pracowali i do ciężkiej pracy go zaprawiali. Jako dziecko wyszedł, ze świata biednego, głodnego. Zapamiętał rusyfikację ziem polskich, wysokiego rosyjskiego nauczyciela w Koniuszy, który uczył dzieci tylko po rosyjsku. Za jego butność i agresywność w stosunku do dzieci Michał nie lubił go. Władca Rosji car, który był tytularnym królem wprowadził w zaborze rosyjskim cenzurę i politykę rusyfikacji szkół, urzędów i życia publicznego. Politykę przymusu i egzekwowania posłuszeństwa w stosunku do zaborcy.
Żołnierz Józefa Piłsudskiego. Zbiory Autora
Fot.:Zbiory Autora
Uwzględniając zatem te zaszłości historyczne i dokonane przemiany w rolnictwie polskim zdecydowałem się wyodrębnić następujące okresy w życiu Michała:
1 – okres zaborów, do 1918 r.;
2 – II Rzeczypospolita, 1918-1939;
3 – Polska Rzeczpospolita Ludowa, 1944-1989;
4 – okres transformacji polskiej gospodarki, po 1989;
Mając siedem lat Michał rozpoczął naukę w Szkole Oddziałowej w Koniuszy, z obowiązkowym językiem nauczania rosyjskim. Dzieciom nie wolno było rozmawiać po Polsku. Szkoła posiadała 4 oddziały. Wszystkie oddziały nauczał jeden nauczyciel, Rosjanin, który słowa nie powiedział po Polsku. Był apodyktyczny, impertynencki i bardzo władczy.
Próba rusyfikacji Królestwa Polskiego poniosła klęskę, a społeczeństwo polskie znalazło skuteczne sposoby obrony polskości. Na co dzień patriotyczny ogół społeczeństwa starał się po prostu nie dostrzegać rosyjskiego okupanta.
Stosunki z władzami okupacyjnymi ograniczały się tylko do spraw urzędowych administracyjnych. Społeczeństwo zachowało swoją odrębność. Walkę o polskość związano przede wszystkim z hasłami pozytywizmu. Obowiązkowe nauczanie w języku rosyjskim uzupełniano pierwszym elektorem wydanym w języku polskim w setkach tysięcy egzemplarzy.
W szerzeniu wiedzy duże znaczenie miała Gazety Świątecznej, tygodnika przeznaczonego dla chłopów. Uczyła ona wiedzy o świecie, wdrażając rolników do samodzielności gospodarczej.
Michał do czasu uczestniczenia w Wielkiej Wojnie pomagał w pracy w gospodarstwie rolnym rodziców Tomasza i Wiktorii. Mieszkali w centrum Łyszkowic.
Już jako 17-letni młodzieniec dostrzegał w 1915 r – kres rządów rosyjskich w Królestwie Polskim. Aktywnie wraz z bratem Zygmuntem uczestniczył w powstawaniu chłopskiej organizacji Polskiego Stronnictwa Ludowego Wyzwolenie.
Żołnierska droga Michała Pałetko rozpoczęła się w 1918r. Miał wówczas niespełna 19 lat. Wstąpił do Polskiej Organizacji Wojskowej, tajnej organizacji w Koniuszy.
W chwili wybuchu pierwszej wojny światowej miał już 19 lat i tylko dzięki przytomności oderwanie się od nieprzyjaciela, wojsk rosyjskich nie zdążył na czas do wojenkomatu w Miechowie i nie zasilił szeregów carskiej armii. To zwiększyło jego czujność, patriotyzm i bojowość. Obserwował z zaciekawieniem w popłochu wycofujące się oddziały naszej armii rosyjskiej, jak i wkraczające za nimi zwycięskie, świetnie uzbrojone i doskonale prezentujące się wojska nieprzyjacielskie – Austriaków.
Dzięki twórcy Organizacji Bojowych, Polskiej Organizacji Wojskowej – Jozefowi Piłsudskiemu – Polska Odzyskuje Niepodległość w 1918 r. Michał miał w tedy 20 lat. Odradzają się struktury wojskowe Niepodległej Polski. Odradzają się administracyjne, mobilizacyjne organy poborowe do wojska. Michał zmobilizowany zostaje do wojska w Miechowie. Z tego okresu pozostało mu w pamięci dużo wspomnień. Jego reminiscencje wojenne były ciekawe i barwne. Potrafił odtworzyć cały swój szlak bojowy. Pamiętał doskonale swoich ówczesnych przełożonych, stoczone walki z bolszewikami i Ukraińcami oraz służbę w Batalionie Celnym nr 11, na posterunku w Zaleszczykach i Stanisławowie.
Zdemobilizowany został w 1921 roku.
Po koniec lat 30. XX w. Michał odziedziczył gospodarstwo po rodzicach – Tomaszu i Wiktorii.
Rodzice Michała nie byli zamożni. Posiadali małe gospodarstwo rolne położone do 1936 roku w Łyszkowicach, w kilku kawałkach. Po komasacji otrzymali 16 morgów w Łyszkowicach, w części wsi Wiktoryjka.
Do 1936 r. dom rodzinny położony był w centrum Łyszkowic, kilkadziesiąt metrów od stawów należących do folwarku – Szkoły Gospodarstwa Wiejskiego. W letnie wieczory nad stawami unosiła się smuga mgły. Od północy, ze wyniesienia prowadzącego z kierunku Koniuszy w miesiącach letnich czuło się zapach kwitnących zbóż i świeżej zieleni.
Ojciec często wspominał o Bitwie Warszawskiej.
To ta Bitwa Warszawska – którą Michał doznał będąc w wojsku – zwana Cudem nad Wisłą, przeprowadzona w dniach 13 – 25 sierpnia 1920r., ocaliła Polskę przed wcieleniem jej do Związku Radzieckiego, a Europę przed zalewem komunizmu. Wydarzenia te utrwaliły Niepodległe Państwo Polskie na mapie Europy, z tak wielką mocą.
Najbliższe miasto dla mieszkańców Wiktoryjki i okolicznych miejscowości to Proszowice, odległe od o około 7 km. Środowe jarmarki, w każdym tygodniu organizowane były i cieszyły się dużym zainteresowaniem wszystkich mieszkańców bliższej i dalszej okolicy. Przed środowym jarmarkiem często w domu zatrzymywali się górale wiozący drzewo na sprzedaż. Dom nasz był zawsze dla nich gościnny i prawie darmowy. Koce służyły na okrycie, a legowiskiem była rozłożona słoma. Kolacja to żur z ziemniakami, a na śniadanie mleko lub biała kawa z chlebem i z masłem. Górale rewanżowali się pozostawiając kawałek deski, a smolarz pozostawiał trochę smoły do smarowania pasów młocarni i konserwacji kół u rafioka. Każdy wtorek był przez nas, a przede wszystkim przez ojca oczekiwany. Był to jeden, jedyny dom na Wiktoryjce, gdzie zatrzymywali się kupcy i handlarze na noc z wtorku na środę.
Michał aktywnie uczestniczył w życiu społecznym Łyszkowic. Był założycielem Ochotniczej Straży Pożarnej, Kółka Rolniczego. Należał do Banderii Kosynierów – jedynej w Polsce.
Przez dwie kadencje pełnił obowiązki radnego w Powiatowej Radnym Narodowej w Proszowicach. Uczestniczył w uroczystościach rocznicowych organizowanych w Łyszkowicach, Koniuszy i w Proszowicach z okazji 3 Maja, dożynek wiejskich i innych.
Należał do Związku Piłsudczyków Rzeczypospolitej Polskiej, Towarzystwa Pamięci Józefa Piłsudskiego, powstałego 13 września 1988 r. Od początku istnienia Związku Piłsudczyków w Krakowie brał udział w uroczystościach rocznicowych Odzyskania Niepodległości Polski w dniu 11 listopada na Oleandrach Krakowskich.
W dniu 12 lutego 1991 roku otrzymał stopień Podporucznika Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej. Zbigniew Pałetko