81. Rocznica powstania Armii Krajowej

W Rejonie Radziemic prężnie działał Oddział AK Fundament oraz Samodzielny Batalion   Partyzancki SKAŁA.

W dniu 14 lutego przypada 81.  Rocznica powstania Armii Krajowej, przekształconej ze Związku Walki Zbrojnej. Armia Krajowa było tworzona w 1942 r. na czas okupacji niemieckiej dla mobilizacji społeczeństwa do walki bieżącej, ochrona Polskiego Państwa Podziemnego oraz odtworzenie armii na czas otwartej walki o Niepodległość.  Oddziały wojskowe AK w latach 1942–1945 ponad 110 tysięcy większych akcji zbrojno-dywersyjnych, z czego 6243 akcje zostały przeprowadzone przez większe siły partyzanckie. Wykonano ponad 2300 ataków na transport, wykolejono ok. 1300 pociągów, które wiozły wojsko lub zaopatrzenie na front.

Historia Samodzielnego Batalionu Partyzanckiego SKAŁA

            Trwały walki Kampanii Wrześniowej, broniła się oblężona Warszawa, a już utworzona została zakonspirowana organizacja wojskowa: Służba Zwycięstwu Polski (SZP). Wcześniej w oparciu o struktury dywersyno-wywiadowcze Oddziału II Sztabu Generalnego Wojska Polskiego powołana została Tajna Organizacja Wojskowa (TOW) oraz Organizacja Orła Białego (OOB). W listopadzie 1939 r. Władysław Sikorski – Naczelny Wódz zakłada Związek Walki Zbrojnej (ZWZ). W miesiącu kwietniu 1940 roku utworzony zostaje Związek Odwetu (ZO) – organizacja o charakterze dywersyjnym. W Krakowskim Okręgu Armii Krajowej, Związek Odwetu utworzony został w oparciu o kadry Organizacji Orła Białego, mając za zadanie walkę bieżącą, sabotaż, cichą dywersję likwidację konfidentów gestapo i zdrajców. Pod koniec 1940 Związek Odwetu w Krakowie liczy już kilkaset osób. W dniu 14 lutego 1942 r. decyzją Naczelnego Wodza gen. Władysława Sikorskiego ZWZ zostaje przemianowany na Armię Krajowa. Na przełomie lat 1942 i 1943 powstaje formacja sabotażowo-dywersyjna pod nazwą Kierownictwo Dywersji, przyjmując skrót konspiracyjny KEDYW. Dowódcą Kedywu, Krakowskiego Okręgu Armii Krajowej został gen. August Emil Fieldorf – ps. Nil. Po wojnie Nil przez 2 lata przebywał w łagrach sowieckich. Ciężko chory powraca w 1947 r., zostaje aresztowany przez władze PRL, w 1952 r. skazany na karę śmierci. Urząd Bezpieczeństwa wyrok wykonał. Do Krakowskiego Kedywu należały następujące Oddziały Partyzanckie: Błyskawica, Grom Skok i Huragan.

Utworzenie Samodzielnego Batalionu Partyzanckiego SKAŁA Krajowej Armii.

Samodzielny Batalion Partyzancki SKAŁA Armii Krajowej utworzony został 24 czerwca 1944 r. decyzją sztabu krakowskiego Kedywu Zasadniczy trzon Samodzielnego Batalionu Partyzanckiego Skała stanowiły dobrze wyszkolone, dobrze uzbrojone oddziały partyzanckie krakowskiego Kedywu:  ¨ Błyskawica, ¨ Grom,¨ Skok i ¨ Huragan. Dla realizacji ambitnych zadań, mjr „Skała” postanowił sformować samodzielny oddział pod nazwą Batalion Szturmowy nr 299. W dniu 10 sierpnia, rozkazem Nr 1 płk. Edwarda Godlewskiego – ps. Garda zmieniono nazwę oddziału na Samodzielny Baon Partyzancki Skała. Na rejon koncentracji wyznaczono następujące miejscowości:

• – Glewiec dla kompanii Huragan
• – Biurków dla kompanii Błyskawica
• – Goszcza dla kompanii  Grom i Skok

Samodzielny Baon Partyzancki Skała wcielony został do Grupy Operacyjnej Kraków, w skład którego należały również:

• ¨ 6  Dywizja Piechoty AK Ziemi Krakowskiej
• ¨ 106 Dywizja Piechoty AK Ziemi Miechowskiej
• ¨ Krakowska Brygada Kawalerii Zmotoryzowanej.

            Stan Samodzielnego Batalionu Partyzanckiego SKAŁA Armii Krajowej był różny. Najwyższy wynosił 526  żołnierzy,  w tym 28 oficerów. Trasa marszu wiodła wiec poprzez Biurków Wielki, Polekarcice, Przesławice, Kowary, Dziemięrzyce, Giebułtów, Sadki, Książ Wielki. W lasach w rejonie Książa Wielkiego przebywał na zgrupowaniu do 3 września 1944 r. kiedy rozkazem na odprawie u Gardy, wyrusza na pomóc walczącej Warszawie. W dniu 11 września dociera do lasów Złotego Potoku, gdzie pod wodzą cichociemnego kpt. Ryszarda Nuszkiewicza[1]:

 – (…) Stoczył przeważającymi ilościowo oddziałami niemieckimi ciężką walkę. Przebił się z okrążenia, przerywając marsz na Warszawę i po reorganizacji powraca na tereny Miechowskie. Pod Złotym Potokiem Baon stoczył najcięższą bitwę z niemieckimi siłami w liczbie 4000 ludzi plus sotnia Kozaków z  ROA. Zginęło 68 Niemców, 120 zostało rannych. Partyzantów  poległo 12.

            Baon przeprowadził wiele potyczek i bitew z niemieckim okupantem: pod Jawornikiem, Turnowcem, Opatowcem, Sielcem, Tymbarkiem, Zaryszynem, Sadkami, Mszczonowem, Złotym Potokiem, Kościelcem, Dalewicami. Rozwiązanie Batalionu nastąpiło 15 stycznia 1945r. w tym to dniu oddziały Batalionu – Grom i Skok został rozbrojony przez wojsko rosyjskie w Pałecznicy.

Partyzanci pozostałych oddziałów po zamelinowaniu broni i przebraniu się w cywilne ubrania rozeszli się do domów.  Zamelinowanie broni polegało przede wszystkim na zakonserwowaniu i zakopaniu w ziemi. Dla wielu żołnierzy Armii Krajowej rozpoczął się czas wrogości, więzień, prześladowań, eksportacji do sowieckich łagrów, sfingowane procesy i zabójstwa.

Bolowiec i Pieczonogi

Do 31 października Batalion Skała kwaterował w Winiarach. Wieczorem, po apelu poległych partyzantów, następuje zmiana kwatery. Partyzanci przenoszą się do Bolowca, lokując się w dworskiej, przestrzennej stodole. Ośmiu młodych partyzantów w dniu 4 listopada 1944 r. opuściło miejsce postoju w Bolowcu, aby udać się na odpoczynek i leczenie, do swoich rodzinnych miejscowości. W oddziale pozostawili mundury, broń. Szli po cywilnemu mając przy sobie kennkarty. Byli pewni, że szczęśliwie dojdą do Krakowa, Łapanowa i Zabierzowa. Mieli iść parami. Stało się inaczej – szli razem.  Wszyscy zginęli. Wiadomość o tej tragedii dotarła do Baonu w godzinach popołudniowych tego samego dnia. Trudno jest opisać, co się działo w batalionie w Bolowcu. Partyzanci pałali żądzą natychmiastowego przystąpienia do odwetu i uderzenia całym batalionem na posterunek w Dalewicach. Wzburzenie uspokoił i opanował mjr Skała, rozsądną, mądrą perswazją, że kontrakcję musi poprzedzić wnikliwe rozpoznanie. Dokonano rozpoznania terenu.   Zadanie: zlikwidować Baumgartena. Został wyznaczony silny patrol pod dowództwem por. Marsa – Zygmunta Kaweckiego, w skład którego wchodzili jeszcze: z-ca Zawała – Kazimierz Lorys, Lenard – Władysław Dudek, Żnin – Stanisław Maćkowski i 6-ciu partyzantów jako ubezpieczenie[2][3].

---

• [1] Ryszarda Nuszkiewicz: Uparci
• [2]  Pałetko Zbigniew;  Likwidacja Wolhelma Baumgartena, Radziemice 2002
• [3]  Patrz: Rozdział: Likwidacja Wilhelma Baumgartena

Zbigniew Pałetko