Stanisław Wypych z Łyszkowic, wachmistrz 11 Pułku Ulanów

Stanisław Wypych z Łyszkowic, wachmistrz 11 Pułku Ulanów. Urodził się w w897 r. w Łyszkowicach, syn Jana i Bronisławy z d. Krupińskich.

Na płycie nagrobnej wpisano błędnie stopień wojskowy kapral zamiast wachmistrz. Błędny napis na płycie nagrobka została odnotowana jako nieścisłość w tytulaturze. Materiałach źródłowych występuje jako wachmistrz.

Wachmistrz to stopień wojskowy występujący w Wojsku Polskim, głównie w korpusie podoficerów. Jest to stopień używany w korpusie podoficerów starszych, odpowiednik sierżanta sztabowego w innych formacjach wojskowych, choć jego nazwa wywodzi się z tradycji kawaleryjskich. Stopień wachmistrz historycznie występuje w kawalerii, obecnie rzadziej spotykany. Nad stopniem: starszy wachmistrz, pod stopniem: plutonowy. Wachmistrz pełnił funkcje dowódcze i szkoleniowe. Do jego zadań należało: Dowodzenie pododdziałem – najczęściej drużyną lub plutonem, szkolenie żołnierzy – prowadzenie zajęć z zakresu taktyki, musztry, regulaminów, nadzór dyscypliny – dbałość o przestrzeganie regulaminu i dyscypliny wojskowej, zarządzanie sprzętem i uzbrojeniem – prowadzenie dokumentacji, nadzorowanie stanu technicznego wyposażenia, pełnienie służb dyżurnych – np. wachmistrz kompanii, odpowiedzialny za organizację służby w pododdziale, wsparcie dowódców – współpraca z oficerami w zakresie szkolenia i zarządzania personelem.

Informacje i okoliczności śmierci Stanisława Wypycha, ułana 11 Pułki Ułanów Legionowych.

Miasto Wilno zostało zajęte przez bolszewików 1 stycznia 1919 r. Sejm w Warszawie zobowiązał Naczelnika Państwa Józefa Piłsudskiego w dniu 4 kwietnia 1919 r. do odbicia miasta zbrojnie. W tym czasie starcia zbrojne już trwały. Zgodnie z rozkazem Naczelnego Dowództwa w dniu 10 kwietnia 1919 r. w ramach tak zwanej Operacji Wileńskiej został wyznaczony między innymi 11 Pułk Ułanów w składzie dwóch szwadronów – pierwszego i trzeciego – do odbicia miasta. Pułkiem dowodził major Mariusz Zaruski. Pułk 11 Ułanów prowadził skuteczne walki odpierające kontrataki Armii Czerwonej. Po tej akcji został odtworzony odwód i przesunięty do Landwarowa 22 kwietnia.  Po przemarszu do Landwarowa, pułk pełnił funkcję odwodu i patrolu granicznego, pilnował demarkacji z Litwą, zabezpieczał tyły oraz utrzymywał kontakt z pobliskimi sojuszniczymi i lokalnymi władzami wojskowymi. Tak mógł przeciwdziałać ewentualnym zagrożeniom ze strony bolszewików.  Latem 1919 roku pułk został skierowany na Białoruś i dalej w głąb działań operacyjnyc. Landwarowo pełniło funkcję tymczasowego punktu koncentracji i zabezpieczenia

Wachmistrz Stanisław Wypych służył jako ochotnik w 3 szwadronie, który składał się z 137 ułanów i 5 oficerów. Trzecim szwadronem dowodził Edward Bednarski. Zgrupowanie przemieszczając się po terenie współczesnej Liwy, zajętej przez bolszewików w dniu 18 kwietnia 1919 r. znalazło się na przedmieściach Wilna. O świcie w dniu 19 kwietnia 1919 r. ułani 3 szwadronu, 11 pułku uderzyli na dworzec kolejowy i zdobyli go w godzinach południowych. Następnie major Zaruski i major Dreszer z 7 pułku ułanów – 2 szwadrony- uderzyły na miasto Wilno od strony Ostrej Bramy w kierunku śródmieścia. Po zdobyciu ul. Niemieckiej, na ul. Trockiej i Małej Pohulanki wywiązały się zażarte walki, które przeniosły się na pietra i dachy domów. Były to zacięte walki o każdą dzielnicę Wilna.  Polacy opanowują miasto.  Wilno zostaje zdobyte 21 kwietnia 1919 roku.  Zdobycie Wilna było pierwszą zwycięską ofensywą Wojska Polskiego po I wojnie światowej. Oddziały bolszewickie wycofały się na północ i wschód.

Wachmistrz Stanisław Wypych został śmiertelnie ranny u zbiegu ulicy Trockiej i Małej Pohulanki prawdopodobnie od wybuchu granatu rzuconego z dachu budynku.

Stanisław Wypych należał do POW w Koniuszy

W sierpniu 1916 została w Koniuszy zorganizowana Polska Organizacja Wojskowa – POW, składająca się z 10 członków, tj. Komendant Lokalny Tadeusz Lipski, obecny Starosta w Chojnicach, śp. Henryk Blitek ze wsi Posądza, Feliks Adamczyk ze wsi Przesławice, Władysław Solarz ze wsi Koniusza, Adam Śliwiński, obecnie w Sosnowcu ul. Północna 31, Franciszek Łach zam. Kwaczała pta. Babice pow. Chrzanów, Jan Łach ze wsi Posądza, Stanisław solarz ze wsi Łyszkowice, Józef Gołdyn, obecnie Smroków, gm. Miechów Jaksice pow. Miechów. Polska Organizacja Wojskowa w Koniuszy działała do listopada 1918 r.

Wykaz członków POW Komendy nr 4 w Koniuszy, Obwodu Miechowskiego

• Antoni Chmielewski ze wsi Bugaj,
• Henryk Blitek, ze wsi Posądza, zginął pod Wilnem w 1919 r.
• Wojciech Grymek ze wsi Koniusza,
• Kazimierz Mosur ze wsi Przesławice, zginął na wojnie w 1919 r.
• Stanisław Szopa, ze wsi Chorążyce,
• Józef Pluta ze wsi Posądza, poległ na wojnie pod Hrubieszowem w 1918 r.
• Michał Filipczyk ze wsi Koniusza,
• Stanisław Wypych, ze wsi Łyszkowice, zginął w obronie Wilna w 1919 r.
• Rak ze wsi Chorążyce, zginął 18 II 1919 r. k Miechowa.
• Wojciech Zasada – Koniusza
• Władysław solarz – Koniusza
• Jan Sałata – Koniusza
• Stanisław Wilk – Koniusza
• Bolesław Cadelski – Koniusza
• Roman Nowak – Koniusza
• Edward Solarz – Łyszkowice
• Marcin Adamus – Posądza
• Stanisław Solarz – Łyszkowice
• Edward Solarz – Łyszkowice
• Wawrzyniec Łach – Łyszkowice
• Michał Pałetko – Łyszkowice
• Szczepan Wilk – Łyszkowice
• Feliks Adamczyk – Przesławice
• Jan Adamczyk – Przesławice
• Mieczysław Adamczyk – Przesławice
• Jan Solarz
• Jan Drożdż
• Adam Kobas – Posądza
• Jan Łach – Posądza
• Feliks Rokosz – Posądza
• Franciszek Chodżba – Bugaj
• Stanisław Warzecha – Gnatowice
• Wojciech Gorczyca – Polekarcice
• Jan Bochenek – Polekarcice
• Józef Solarz – Francja
• Jan Karkowski – Niwka ul. Przejazd 4 poczta Sosnowiec
• Feliks Kawalec – Niwka Kopalnia „Jerzy”
• Franciszek Łach – Kwaczała, pta. Babice, pow. Chrzanów
• Józef Gołdyn – Smroków, gm. Miechów – Jaksice
• Jan Kowalik – Czuszów
• Wojciech Gudowski – Sosnowiec
• Wojciech Wójtowicz – Gdynia, parcela Trepnera
• Jan Chodżba – Dobranowice gm. Kowala
• Andrzej Mazurek – Sosnowiec ul Narutowicza 3
• Adam Śliwiński – Sosnowiec, ul. Północna 31
• Tadeusz Lipski – Chojnice.

Wykaz opracowano na podstawie artykułu Henryk Pomykalski IKP pt. Z  historii placówki Polskiej Organizacji Wojskowej w Koniuszy.

Zbigniew Pałetko