Michał Pałetko mając 18 lat wstąpił w 1917 r., szeregi tajnej Polskiej Organizacji Wojskowej w Koniuszy. Żołnierska droga Michała rozpoczęła się w 1917 r. i zakończyła się 10 maja 1922 r. przeniesieniem do rezerwy.
W latach 1913 – 1914 coraz więcej dochodziło wiadomo-ści do środowiska regionu w Koniuszy o tworzeniu się Drużyn Strzeleckich i Związku Strzeleckiego w Krakowie. Organizacje te skupiały młodzież pozaszkolną, głównie wiejską i ściśle związane były z osoba Józefa Piłsudskiego. Były to patriotyczne organizacje młodzieżowe, działające w zaborze pru-skim i Królestwie Polskim. Pracowały w konspiracji. Podlegały Komendzie Okręgowej:
♦ w Krakowie – Galicja Zachodnia,
♦ w Rzeszowie – Galicja środkowa i
♦ we Lwowie – Galicja Wschodnia.
Organizacja POW powstała w Koniuszy w lipcu 1916 ro-ku. Jednostką nadrzędną Obwodowej organizacji tajnej POW w Koniuszy było Biuro Organizacyjne Legionów Polskich w Miechowie. Z Miechowa członkowie POW otrzymywali materiały propagandowe o znaczeniu idei niepodległościowej oraz organizacyjne, zmierzające do Odzyskania Niepodległości Polski. Z materiałów propagandowych były to z reguły egzemplarze pojedyncze, czytane na wspólnym spotkaniach członków POW, lub przekazywane jeden drugiemu.
(…)Na ziemię polską zaboru rosyjskiego, do kraju niewoli i najokrutniejszego gwałtu wszedł polski żołnierz…
W podpisał: Komisya skonfederowanych Stronnictw Niepodległościowych jako zastępstwo Rządu Narodowego w Warszawie.
Mimo cenzury zaborców tajna prasa działała sprawnie. Wyrażała sprzeciw wobec zaborcy i głosiła hasła odrodzenio-we. Najbardziej popularnym czasopismem w regionie krakow-skim był Czas.
Polska Organizacja Wojskowa w Koniuszy powstała w 1916 roku, i początkowo składała się z 10 członków :
- Tadeusz Lipski,
- Henryk Blitek ze wsi Posądza,
- Feliks Adamczyk ze wsi Przesławice,
- Władysław Solarz ze wsi Koniusza,
- Adam Śliwiński,
- Franciszek Łach,
- Jan Łach ze wsi Posądza,
- Stanisław solarz ze wsi Łyszkowice,
- Józef Gołdyn,
- Antoni Czerwiński
Komendantem Obwodu POW był Antoni Czerwiński. Był on gorącym patriotą i wielbicielem Józefa Piłsudskiego. Członkowie z Obwodu w Koniuszy składali przysięgę pod Dębem Kościuszki, który rośnie na skraju lasu, przy drodze gminnej Koniusza – Przesławice. Jest to dąb szypułkowy – quercus robur.
Dąb Kościuszki. W czasie przemarszu do Racławic, wojsk powstańczych biorących udział w Bitwie pod Ra-cławicami 4 kwietnia 1794 roku zatrzymał się Naczelnik Tadeusz Kościuszko.
Dąb w1994 r. przeszedł zabiegi pielęgnacyjne: cięcia sani-tarne, założono siatki ochronne, wypełniono niektóre ubytki. Obecnie jest chroniony jako Pomnikiem Przyrody. Według danych z roku 1996 r, jego obwód to 565 cm, wysokość 20 m, a zasięg korony to 15m x 18 m. Korona nieregularna zaczyna się do wysokości 6 m. Pierwszy ko-nar znajdował się na wysokości 3 m, i ułamany został w czasie wiatru w czerwcu 1998 r. Pień dębu jest prosty, regularny z licznymi nabiegami korzeniowymi. Na drze-wie, na wysokości 5 m. umieszczona została kapliczka.
Pod względem organizacyjnym w 1916 r. Polska Organi-zacja Wojskowa w Koniuszy była Odziałem Komendy Lokal-nej nr 4, Obwodu w Miechowie. Funkcję referenta sprawował wówczas Franciszek Łach.
Bony Polskiego Skarbu Wojskowego
Oprócz prasy propagandowej, członkom POW z Koniuszy sprzedawane były również bony Polskiego Skarbu Wojskowego.
Michał Pałetko posiadał w swoim biurku dużą ilość bo-nów. Będąc kilkunastoletnim chłopcem, kiedy tylko ojciec otwierał szufladę swego biurka to z wielką ciekawością oglądałem te bony. Pozwalał mi brać do rąk do czasu, kiedy szu-flada powracała na swoje miejsce. Były podobne do bankno-tów, nieco większego formatu i wielu kolorach.
Polski Skarb Wojskowy.
Była to organizacja niepodległościowa powołana 25 sierpnia 1912 r. w Zakopanem. Powstała z inicjatywy Józefa Piłsudskiego. Na czele organizacji stanął polityk PPS Bolesław Limanowski. W założeniu miała się zająć gromadzeniem fun-duszy na działalność polskich organizacji patriotycznych, pa-ramilitarnych w Galicji jak: Związek Strzelecki Strzelec, Pol-skie Drużyny Strzeleckie, Drużyny Bartoszowe.
Zbiory Autora
Pieniądze ze sprzedaży bonów, skład członkowskich, kwest i przedstawień teatralnych organizacja POW w Koniu-szy przeznaczała na ćwiczenia wojskowe i rozwój prasy nie-podległościowej.
Polska była tłamszona od 119 lat przez zaborców, którzy stanęli teraz do walki przeciw sobie. Konflikty zaborców stały się światełkiem w tunelu prowadzącym do Odzyskania Polski Niepodległej. Odezwa Komendy Drużyn Podhalańskich z 4 sierpnia 1914 roku, była jednoznacznie wymowna dla POW w Koniuszy. W odezwie czytamy:
Nadszedł ten czas, nadeszła ta burza, którą przeczuwalśmy wszyscy. Wielka godzina wybiła. Poruszyła się cała Europa, wojska wszystkich państw stoją pod bronią. Austro-Węgry biją się z Serbią i Rosyą, Niemcy, z Rosyą, Francyą, Belgią i Anglią. Co będzie jutro, co będzie za godzinę – Bóg Wszechmogący wie. Centrum wojny przenosi się siłą wypadków na ziemie nasze, na te biedne ziemie polskie, tylu ofiarom uświęcone, morzem krwi naszej rycerskiej nasycon
Członkowie POW w Koniuszy w pełni rozumieli sytuację i jaj okoliczności na arenie międzynarodowej po wybuchu I wojny światowej. Założyli w 1917 roku Towarzystwo Piechór. Towarzystwo to miało charakter wojskowy, aczkolwiek oficjalnie deklarowało działanie oświatowe i społeczne. W stosunku do władz okupacyjnych wykazywali wręcz wrogi stosunek. W listopadzie w 1918 roku ponad 30 członków z Koniuszy zostało powołanych do Wojska Polskiego, a 40 wstąpiło jako ochotnicy.
Polska Organizacja Wojskowa w Koniuszy działała do listopada 1918 roku. W roku 1918 Michał Pałetko powolny został do wojska, jak wielu jego kolegów z POW, przez Powiatowy Urząd Poborowy w Miechowie.
Wykaz członków POW w Koniuszy.
Wykaz członków POW Komenda Lokalna nr 4 w Koniuszy, Obwodu Miechów nr IV, opracowany 25.05. 1974 r. Źródło: Artykuł z dnia 4 maja 2020 r. opublikowany na IKP Autor: Henryk Pomykalski, tytuł artykułu: Z historii placówki Polskiej Organizacji Wojskowej w Koniuszy.
Dane zamieszczone poniżej są nie aktualne. Autor sporządził wykaz członków POW w Koniuszy w dniu 25 maja 1974 r. Wymienieni w pozycji: Żyją, obecnie już żaden z członków nie żyje.
Podporucznik Michał Pałetko został wymieniony na 12 pozycji. Zmarł w 1990 roku i pochowany jest na parafialnym cmentarzu w Biórkowie Wielkim.
Zmarli:
• Antoni Chmielewski ze wsi Bugaj, zm. 1931 r.
• Henryk Blitek, ze wsi Posądza, zginął pod Wilnem w 1919 r.
• Wojciech Grymek ze wsi Koniusza, zm. W 1923 r.
• Kazimierz Mosur ze wsi Przesławice, zginął na wojnie w 1919 r.
• Stanisław Szopa, ze wsi Chorążyce, zm. W 1924 r.
• Józef Pluta ze wsi Posądza, poległ na wojnie pod Hrubieszowem w 1918 r.
• Michał Filipczyk ze wsi Koniusza, zm.1927 r.
• Stanisław Wypych, ze wsi Łyszkowice, zginął w II P.Uł. w obronie Wilna.
• Rak ze wsi Chorążyce, zginął 18 II 1919 r. k Miechowa.
Żyją
• Wojciech Zasada – Koniusza
• Władysław solarz – Koniusza
• Jan Sałata – Koniusza
• Stanisław Wilk – Koniusza
• Bolesław Cadelski – Koniusza
• Roman Nowak – Koniusza
• Edward Solarz – Łyszkowice
• Marcin Adamus – Posądza
• Stanisław Solarz – Łyszkowice
• Edward Solarz – Łyszkowice
• Wawrzyniec Łach – Łyszkowice
• Michał Pałetko – Łyszkowice
• Szczepan Wilk – Łyszkowice
• Feliks Adamczyk – Przesławice
• Jan Adamczyk – Przesławice
• Mieczysław Adamczyk – Przesławice
• Jan Solarz
• Jan Drożdż
• Adam Kobas-Posądza
• Jan Łach – Posądza
• Feliks Rokosz – Posądza
• Franciszek Chodżba – Bugaj
• Stanisław Warzecha – Gnatowice
• Wojciech Gorczyca – Polekarcice
• Jan Bochenek – Polekarcice
• Józef Solarz – Francja
• Jan Karkowski – Niwka, poczta Sosnowiec
• Feliks Kawalec – Niwka Kopalnia „Jerzy”
• Franciszek Łach – Kwaczała, p-ta. Babice,
• Józef Gołdyn – Smroków, gm. Miechów – Jaksice
• Jan Kowalik – Czuszów
• Wojciech Gudowski – Sosnowiec
• Wojciech Wójtowicz – Gdynia, parcela Trepnera
• Jan Chodżba – Dobranowice gm. Kowala
• Andrzej Mazurek – Sosnowiec ul Narutowicza 3
• Adam Śliwiński – Sosnowiec, ul. Północna 31
• Tadeusz Lipski – Chojnice
Odznaka ustanowiona w listopadzie 1918 roku na posiedzeniu Komendy Naczelnej Polskiej Organizacji Wojskowej.
Opis: wymiarach 32 x 32 mm, o ramionach ujętych w szerokie płaskie obramienie. Na ramionach umieszczono wypukłe litery: „P”, „O” i „W” – Polska Organizacja Wojskowa, data „1918” – data ustanowienia odznaczenia. Na dolnym ramieniu, pośrodku monogram: „JP” – inicjały Józefa Piłsudskiego
Opracowanie: Zbigniew Pałetko